De Nederlandse film Wit Licht werd speciaal gemaakt om de problematiek van kindsoldaten onder de aandacht te brengen. Dat schept de verwachting dat de film een waarheidsgetrouw beeld schetst over kindsoldaten. Het tegenovergestelde is echter waar. Voormalig kindsoldaten uit Oeganda, Liberia en Sierra Leone hebben de film bekeken en zijn het er unaniem over eens: ‘Wit Licht is a bullshit movie’.

Wit Licht – Filmsynopsis

Na de plotselinge dood van zijn vrouw Anna staat Eduard Zuiderwijk, kok en restaurant-houder in Oost Afrika, alleen voor de opvoeding van zijn 10-jarige zoon Thomas. Thomas is beste vrienden met Abu, zoon van Matillu, één van de zwarte personeelsleden van het restaurant.

Tijdens een nachtelijke overval op het dorp van Abu wordt hij samen met een tiental andere kinderen door rebellen ontvoerd. Thomas is ontroostbaar. Hij bestookt zijn vader met lastige vragen. “Waar is Abu? Waarom gaan we hem niet zoeken?”

Eduard besluit een poging te wagen om uit te zoeken wat er met Abu en de kinderen is gebeurd. Hij vertrekt naar een vluchtelingenkamp om daar meer informatie te verkrijgen. Daar ontmoet hij de 30-jarige Valerie, een hulpverleenster in het kamp, die hem op het spoor brengt van de rebellen. In de tussentijd wordt Abu met harde hand opgeleid tot kindsoldaat in het rebellenkamp van Michael Obeke.

Na een gevaarlijke zoektocht door de jungle van het Afrikaanse land weet Eduard het kamp van Obeke te bereiken om daar tot zijn verbijstering te constateren dat Abu in niets meer lijkt op het jongetje dat ooit vriendjes was met Thomas…

Review
De onnavolgbare en ongeloofwaardige blanke held Eduard die de kleine zwarte moordmachine Abu uit de klauwen van de machtdronken Obeke redt, dat is waar Wit Licht over gaat. De verhaallijn is vergezocht en ongeloofwaardig. Tenminste, als je de reviews over de film moet geloven. Toch is dat exact het beeld wat onder veel westerlingen heerst, en dat eigenlijk vrij excellent in beeld gebracht is in Wit Licht. De film is een ware tranentrekker: het heeft veel emotionele ingrediënten en is voor een Nederlandse film lang niet slecht geacteerd. Voor wie van entertainende films houdt, is Wit Licht een aanrader.

Wie echter meer wil begrijpen over kindsoldaten, is bij Wit Licht aan het verkeerde adres. Want als het over de problematiek rond kindsoldaten gaat, dan is Wit Licht inderdaad onnavolgbaar ongeloofwaardig. En dat is zonde, zeker aangezien Wit Licht gefinancierd werd met geld van de Stichting Kindsoldaat en juist begripvorming rond het fenomeen kindsoldaat moest vergroten. Daarin heeft de film jammerlijk gefaald en herhaalt het oude beeld dat ooit in de media werd gebracht over kindsoldaten: dat van koude, berekenende monstertjes die gehersenspoeld worden en alleen met zingen, dansen en voetballen weer tot de normale wereld kunnen terugkeren. Dit beeld is reeds lang achterhaald. Talloze wetenschappers en instituties hebben onderzoeken gepubliceerd die dit tegenspreken en het is dan ook jammer dat een film die juist het belang van kindsoldaten zou moeten promoten, het tegenovergestelde bereikt.

Waarom voor deze benadering werd gekozen is geen mysterie. Leed verkoopt, en dat kan je de makers van de film nauwelijks kwalijk nemen.

Trailer Wit Licht

Waarom kritiek?
In Nederland is kritiek op de flim misschien gewoon entertainment, of een vraagstuk over creativiteit. Wie de discussie over Wit Licht daarbij wil houden, kijkt niet verder dan zijn neus lang is. Als het puur over entertainment gaat, is Wit Licht een behoorlijke productie. Mooie beelden, emoties, redelijk acteerwerk. Maar er zit meer achter. Het gaat namelijk over echte mensen, die met deze film weer een heel eind achterop raken. Want helaas gelooft de meerderheid van de kijkers dat de film inderdaad een waarheidsgetrouw beeld geeft over kindsoldaten. En als we dan in ons achterhoofd houden dat de film werd gemaakt met liefdadigheidsgeld en met de bedoeling juist iets te doen voor kindsoldaten, is kritiek hoognodig.

Voormalig kindsoldaten die nog steeds in hun eigen land wonen en geen product hoeven te promoten in westerse landen, doen de film af als “bullshit”. Zo ook de kindsoldaten achter Mind to Change. En zij zijn degenen die het kunnen weten. Hun verleden als kindsoldaat steekt heel anders in elkaar. Zij vinden de film dan ook kwetsend, uitbuiting en vernederend. En dat is kritiek die best geuit en gehoord mag worden.

Wit Licht brengt de problematiek rond kindsoldaten op de manier in beeld die ons in het westen aanspreekt. We willen graag geloven dat de wereld op die manier in elkaar steekt en daar maakt de film handig gebruik van. We willen graag geloven dat kindsoldaten machines worden, en vreemd genoeg willen we ook graag geloven dat het nooit meer goed komt. Dat is voor ons veilig, want zo kunnen we een makkelijk onderscheid maken tussen goed en kwaad. En ervan overtuigd blijven dat dit soort dingen bij ons nooit zouden kunnen gebeuren.

Vele onderzoekers en instituties hebben dit beeld reeds lang geleden ontkracht. De lijst van wetenschappers die een beeld laten zien van kindsoldaten als veerkrachtige, sterke en flexibele kinderen die na de oorlog met educatie, praktische ondersteuning en zelfstandigheid een normaal leven kunnen opbouwen, is bijna eindeloos lang. Er zijn nog maar een paar organisaties die aan het oude beeld van kindsoldaten blijven vasthouden. Onder deze laatste categorie valt de Stichting Kindsoldaat die achter de productie van Wit Licht staat. Waarom? Omdat het verkoopt. In de hulpverlening werken mensen die ook graag aan het werk blijven. Hoop en positiviteit verkoopt niet. Leed en negativiteit wel. Zo lang wij ons geweten af blijven kopen voor tranentrekkers en niets willen zien in hoop en vooruitgang, zal dat ook zo blijven. Daarom is kritiek nodig.

Wit Licht Feiten

• Abu gaat niet naar school omdat hij zijn familie moet helpen bij het oogsten: Dit is een situatie die in Afrika aan de orde van de dag is. Kinderen zijn vaak kostwinners en hun arbeid is nodig om het gezin draaiend te houden.
• Journalist Francois Lama zit tot over zijn oren in de illegale handel en smokkel: Dit is een vaak voorkomend fenomeen in Afrikaanse oorlogen. Journalisten zijn vaak de verbindende link tussen louche handelaren en de warlords.
• Abu wordt gedwongen zijn vader te vermoorden: Dit gebeurt regelmatig en is een zeer traumatische gebeurtenis voor kindsoldaten.
• Obeke vertelt de kindsoldaten dat hij alles over hen weet en zelfs hun gedachten kan horen: Er zijn is 1 geval bekend waarin dit daadwerkelijk is gebeurd. De achterliggende gedachte, de manipulatie en het feit dat je kinderen eigenlijk alles wijs kunt maken, wordt echter op vele andere en veel subtielere manieren misbruikt door volwassen leiders.

Wit Licht Fabels

• Omdat Thomas aan blijft dringen, gaat Eduard naar de frontlinies om op zoek te gaan naar Abu. Westerlingen gaan zeker niet naar buitenlandse fronten, dat zal duidelijk zijn, maar het komt daarnaast ook niet of nauwelijks voor dat biologische ouders hun kinderen gaan zoeken bij rebellenlegers.
• Vrouwen als Valerie, die zich met hart en ziel ontfermen over het lot van kindsoldaten, bestaan niet. Als kindsoldaten ontwapend worden, gaan ze meestal terug naar hun families of naar opvangtehuizen waar ze meestal aan hun lot worden overgelaten. Er zijn nauwelijks organisaties die zich op de lange termijn zo liefdevol ontfermen over hun psychisch welzijn en hen stap voor stap begeleiden bij hun reïntegratie in de samenleving. Organisaties die voor opvang van kindsoldaten hebben gezorgd waren bijvoorbeeld UNICEF en CAW, maar zij konden alleen in basisbehoeften voorzien. Organisaties die de draad oppakken en zorgen voor lange termijn reintegratie zijn bijvoorbeeld: Mind to Change in Sierra Leone, WACF in Oeganda, Stichting Vluchteling in Ivoorkust en het Belgische Kindsoldaten VZW in Oeganda.
• Zingen, dansen en sport zijn manieren om kindsoldaten te reïntegreren: Dit is gebaseerd op de Warchild methode en behoort tot het oude beeld van kindsoldaten. Kindsoldaten die uit de oorlog komen en moeten reïntegreren in een arme samenleving in wederopbouw hebben bovenal eten, onderdak en toekomstperspectief nodig. Langetermijn hulp dus. Voor hun psychisch welzijn is aangetoond dat ondersteuning uit de eigen omgeving het beste werkt.
• Abu wil niet mee met Eduard: Als Eduard Abu komt redden, wil Abu niet met hem mee terug naar huis. Dit is een absurde twist in de verhaallijn. Alle kinderen die door bekenden of familie worden weggehaald bij rebellenlegers herkennen hen en willen graag mee terug naar huis.
• Obeke zegt in een gesprek met Eduard dat kinderen in Afrika veel sneller volwassen zijn en dat zijn manschappen daarom dus geen kindsoldaten maar volwassen militairen zijn. Dit is onzin. In Afrika zijn kinderen gewoon kind, alleen hebben ze wel een ander soort leven dan kinderen in het westen. In het westen hebben we het ideaalbeeld dat kinderen onbekommerd moeten kunnen opgroeien en dat we hen zwaar werk uit handen moeten nemen. In Afrika vindt men juist dat kinderen nog niets hebben bereikt, geen status hebben en daarom juist de vuile klussen horen op te knappen.