Meer controversie in de zaak tegen Thomas Lubanga

Voormalig ‘rebellenleider’ Thomas Lubanga, wordt vervolgd voor een internationaal tribunaal wegens de inzet van kindsoldaten in de UPC (Union of Congolese Patriots) in het conflict dat de Democratische Republiek Congo verscheurde van 1998 tot 2008. Volgens schattingen kwamen in die oorlog, die zich verspreidde over zeven verschillende landen, meer dan 5.4 miljoen mensen om. Thomas Lubanga wordt vervolgd voor zijn betrokkenheid bij het gebruik van kinderen (jonger dan vijftien jaar) in de gewapende strijd in de periode van juli 2002 tot december 2003.

Het tribunaal is de eerste zaak in de nieuwe en eerste permanente, internationale rechtbank, (het ICC) dat serieuze misdaden tegen de menselijkheid, genodice en oorlogsmisdaden moet gaan vervolgen. De zaak tegen Lubanga, dat tot nu toe werd geplaagd door procedurefouten en uitstel, wordt beschouwd als een belangrijke eerste stap naar internationale gerechtigheid. Het tribunaal ging van start op 26 januari 2009, en werd tot nu toe geplaagd door procedurefouten en uitstel. Met de zaak tegen Lubanga hoopt de internationale gemeenschap de inzet van kindsoldaten terug te dringen.

De eerste getuige in de zaak tegen Lubanga, een veronderstelde gedwongen kindsoldaat, verklaarde in eerste instantie dat hij onder dwang geronseld was door Lubanga’s mannen, maar trok na de pauze zijn verklaring weer in. De jongen verklaarde dat een hulporganisatie hem de leugens had gevoerd en hem had verteld wat hij precies moest getuigen bij de rechtbank. In de loop van de recht/zaak zijn vaker belastende verklaringen ingetrokken, waarbij de getuigen verklaarden onder druk te zijn gezet door de prosecutie. In de internationale media en onder officiële instanties wordt daar steeds dezelfde verklaring voor gezocht: de getuigen zijn bang voor represailles.

Getuige 15, bijvoorbeeld, verklaarde voor de rechtbank dat hij de prosecutie eerder had laten weten leugens verteld te hebben, maar dat hij volledig genegeerd werd. Getuige 23 vertelde eind maart aan de rechtbank dat hij tegen de autoriteiten die verantwoordelijk waren voor het demobilisatieproces in Congo, had gelogen dat hij gevochten had. Hij verklaarde dat hij zijn identiteit had vervalsd en zich aanmeldde als oud-strijder omdat hij een vakopleiding kon volgen en geld kreeg voor zijn demobilisatie. Hoewel de media snel is conclusies te trekken dat ook deze getuige zijn verklaring ‘uit angst’ introk, is het zeer goed mogelijk dat deze getuige de waarheid spreekt. In Sierra Leone kwam dit een paar jaar eerder ook veelvuldig voor.

Gisteren was het de beurt aan getuige 297, een voormalig kindsoldaat bij Lubanga’s UPC. Deze getuige verklaarde tijdens zijn ‘militaire dienst’ voor de UPC regelmatig te zijn bezocht door de prosecutie die hem probeerde over te halen zijn wapens in te leveren in ruil voor beroepstraining als chauffeur of automonteur. De getuige vertelde de rechtbank dat hij dit  aanbod weigerde, omdat zijn dienst bij de UPC hem meer financiële zekerheid bood. De verklaring van getuige 297 stelt twee dingen aan de kaak: de claim van de rechtbank dat kinderen gedwongen waren te vechten, maar ook de beschuldiging eerder geuit naar de prosecutie voor het fabriceren en manipuleren van bewijsmateriaal en getuigen.

Een derde vraag die rijst en jammerlijk wordt genegeerd door de internationale media is of het zinvol is rebellenleiders te vervolgen voor de inzet van kindsoldaten bij de gewapende strijd. Getuige 297 in het Lubanga tribunaal is namelijk niet de eerste kindsoldaat die verklaart (financieel) baat te hebben gehad bij zijn deelname aan de gewapende strijd. Kindsoldaten uit Liberia, Sierra Leone, Oeganda en Ivoorkust hebben gelijksoortige verklaringen afgelegd. Zolang oorlogen in Afrika meer mogelijkheden bieden voor de bevolking dan vrede, zullen rebellenleiders op blijven staan en zullen zij altijd meer dan genoeg gewillige minderjarigen weten te rekruten. De vraag is dan ook of de gelden die gestoken worden in de vervolging van Afrikaanse (rebellen)leiders als Lubanga en Charles Taylor, niet beter gestoken kunnen worden in duurzame oplossingen voor armoede.